Mračna magija Orsona Velsa: Zašto je njegov najozloglašeniji film zapravo remek-delo?

Kada se govori o Orsonu Velsu, prve asocijacije su gotovo uvek 'Građanin Kejn' ili 'Dodir zla'. Međutim, u senci njegovih najvećih uspeha decenijama je ležao projekat snimljen za svega nekoliko nedelja na skromnim setovima studija Repablik Rikoards. Njegova adaptacija Šekspirovog 'Mekbeta' iz 1948. godine u vreme premijere dočekana je na nož, a kritičari su je sasekli zbog škotskih akcenata, mračne vizuelne estetike i neobičnih kostima.

Danas, novije generacije ljubitelja filma ponovo otkrivaju ovo ostvarenje i postavljaju pitanje da li je Vels zapravo stvorio jedno od najoriginalnijih čitanja Šekspira na filmu. Snimljen u estetskom stilu koji je sam režiser opisao kao 'skicu ugljem', film odiše turobnom, claustrofobičnom atmosferom u kojoj se svetlost odbija od vlažnih pećinskih zidova, dok vizuelne senke doslovno gutaju likove.

Read nextZaboravljena umetnost pokreta: Zašto moderni Holivud više ne zna kako da postavi glumce u kadar?

Jedan od najupečatljivijih elemenata filma jeste Velsova hrabrost da ode van klasičnog pozorišnog teksta. Uvođenjem novog lika hrišćanskog sveštenika kao kontrateže paganskim vešticama, Vels je stvorio vizuelni i ideološki sukob koji podseća na epske kadrove Sergeja Ejzenštajna. Vojnici koji nose drvene krstove kroz gustu maglu stvaraju vizuelnu ikonografiju kakva se retko viđa u tradicionalnim adaptacijama.

Ipak, rasprave se najžešće rasplamsavaju oko samog glumačkog pristupa. Jedan filmski entuzijasta ističe da je Vels ulogu škotskog kralja odigrao sa dorom namerne ironije i groteske, prikazujući ga kao čoveka slomljenog sopstvenom pohlepom i glupošću, podvučenog masivnom, skoro klovnovskom krunom. Sa druge strane, neki kritičari smatraju da je takav izbor bio fatalna greška. Kako navodi jedan posmatrač, prikazati Mekbeta kao nesmotrenog ili pijanog čoveka lišava lik moralne slojevitosti koja tragediju čini tako moćnom.

Your brand, right here.Reach story-obsessed listeners in 45+ languages → advertise on Avonetics

Takođe se postavlja pitanje da li je Vels bio preopterećen istovremenim pisanjem, režijom i glavnom ulogom. Pojedini ljubitelji filma tvrde da je Vels davao svoje najslobodnije glumačke performanse u projektima koje nije sam režirao, poput uloge Harija Lajma u 'Trećem čoveku', dok drugi podsećaju da je Šekspir jednostvno tekao njegovim venama i da su 'Ponoćna zvona' i 'Mekbet' kruna njegovog glumačkog genija.

U poređenju sa modernim vizijama, poput minimalističke adaptacije Džoela Koena, Velsov rad iz 1948. deluje sirovo, divlje i neukroćeno. Da li je u pitanju neuspeli vizuelni eksperiment ili nepravedno zapostavljeni dragulj kinematografije?

Voditelji emisije Arhiv Platna u novoj epizodi detaljno sučeljavaju stavove o ovom filmskom klasiku i donose konačnu presudu.