निष्पाप जीवाचे उपचार की देणगीदारांशी प्रामाणिकपणा? एका निधी संकलकासमोर उभा ठाकलेला आयुष्यातील सर्वात मोठा नैतिक पेच!

एका आजारी मुलाच्या उपचारासाठी तुम्ही रात्रंदिवस एक करून निधी गोळा करत आहात आणि अचानक तुम्हाला समजते की त्या मुलाच्या पालकाने भूतकाळात मदतीसाठी खोटे बोलले होते, तर तुम्ही काय कराल? सध्या एका स्थानिक निधी संकलकाच्या आयुष्यात आलेल्या या वादळाने समाजमाध्यमांवर आणि वैचारिक वर्तुळात एक मोठी नैतिक चर्चा घडवून आणली आहे.

हा निधी संकलक एका अल्पउत्पन्न एकल पालकाच्या मुलासाठी मोहीम राबवत आहे. मुलाला एका अत्यंत महागड्या थेरपीची गरज आहे. मुलाच्या संघर्षाची आणि उपचारांच्या आशेची ही खरीखुरी कहाणी ऐकून लोकांनी भरभरून मदत केली आहे आणि आतापर्यंत उद्दिष्टाच्या जवळपास निम्मी रक्कम जमा झाली आहे. इथपर्यंत सर्व काही ठीक चालले होते.

Read nextहशा येतो कुठून? स्टँड-अप कॉमेडियन्सची गुपितं उघड!

परंतु नुकतीच या आयोजकाला एक धक्कादायक माहिती मिळाली आहे. या मुलाच्या पालकाने यापूर्वी सरकारी मदत आणि जास्तीचे लाभ मिळवण्यासाठी समाजकल्याण अधिकाऱ्यांशी वारंवार खोटे बोलले होते. ही कृती जरी कायद्याच्या चौकटीत थेट गुन्हा ठरत नसली, तरी ती लोकांच्या भावनांशी खेळणारी आणि चलाखीची होती हे नक्की. सुदैवाने, आत्ताच्या मोहिमेतील एकही रुपया अद्याप चुकीच्या कामासाठी वापरला गेलेला नाही आणि मुलाला खरोखरच उपचारांची गरज आहे.

आता या निधी संकलकासमोर एक मोठा पेच उभा राहिला आहे. जर त्याने पालकाच्या या सवयीची माहिती निधी संकलनाच्या पानावर जाहीर केली, तर देणगीदार तात्काळ हात आखडता घेतील. पालकाला लबाड ठरवले जाईल आणि देणग्या थांबल्यामुळे त्या निष्पाप मुलाला उपचार मिळणार नाहीत. दुसरीकडे, जर त्याने ही गोष्ट लपवून ठेवली, तर प्रत्येक नवीन देणगीदार अर्धवट माहितीच्या आधारे पैसे देत राहील, जे फसवणुकीत सहभागी होण्यासारखेच आहे.

या प्रकरणावर लोकांमधून अत्यंत तीक्ष्ण प्रतिक्रिया उमटत आहेत. एका भाष्यकाराने म्हटले की, निधी मिळवण्यासाठी सत्य लपवणे किंवा खोटे बोलणे याला सरळसरळ फसवणूक म्हणतात आणि जेव्हा हे सत्य बाहेर येईल तेव्हा आयोजकालाही तितकेच दोषी धरले जाईल. दुसऱ्याने युक्तिवाद केला की, सरकारी मदत मिळवणे प्रत्यक्षात खूप कठीण असते आणि कधीकधी घरभाडे किंवा अन्नाची गरज भागवण्यासाठी गरीब पालकांना थोडी अतिशयोक्ती करावी लागते.

अनेकांनी यात मुलाच्या हिताला सर्वोच्च प्राधान्य दिले आहे. एका व्यक्तीने सुचवले की, जर शंभर टक्के पैसा थेट मुलाच्या उपचारांवरच खर्च होणार असेल आणि पालकाच्या हातात एकही पैसा जाणार नसेल, तर ही मोहीम अशीच चालू ठेवणे पूर्णपणे योग्य आहे; फक्त सर्व पावत्या जपून ठेवल्या पाहिजेत. आणखी एका भाष्यकाराने ठामपणे मांडले की, हा निधी मुलासाठी आहे आणि पालकांच्या चुकांची शिक्षा लहान मुलांना दिली जाऊ शकत नाही.

आपण पैशाचा, मदतीचा आणि भविष्यातील परिणामांचा हा जो काटेकोर हिशोब करतो, त्यालाच छेद देणारा एक वेगळा विचार नुकताच पेन स्टेट युनिव्हर्सिटीमध्ये पार पडलेल्या 'द एक्सेसेस ऑफ जॉर्जेस बटाय' या दोन दिवसीय परिषदेत मांडला गेला. तिथे स्टुअर्ट केंडल यांनी आपल्या बीजभाषणात विचारवंत जॉर्जेस बटाय यांच्या 'काळ', 'खर्च' आणि 'विशेष क्षण' या संकल्पनांचा वेध घेतला. बटाय यांनी हेगेलच्या विरोधात नित्शेच्या 'भविष्याच्या अज्ञाना'ची बाजू घेत, शाश्वतता आणि मानवजातीच्या भवितव्यावर भाष्य केले आहे. अधिक चांगल्या प्रकारे खर्च करून आपण जगातील मोठी संकटे सोडवू शकतो का, हा केंडल यांनी उपस्थित केलेला प्रश्न आपल्याला उपयुक्ततावादी हिशोबाच्या पलीकडे पाहायला लावतो.

मंथन पॉडकास्टच्या या भागात आमचे सूत्रसंचालक या गुंतागुंतीच्या नैतिक प्रश्नांचा आणि तत्त्वज्ञानाचा सखोल वेध घेतात.