काठको पुरानो खोपिल्टोले हल्लायो डिजिटल संगीतको संसार: सारङ्गीको यस्तो रूपान्तरण कसैले सोचेकै थिएन!

एउटा शान्त स्टुडियो कोठा, जहाँ टेबलभरि डिजिटल स्क्रिनहरू बलिरहेका छन् र भित्ताभरि महँगा माइकहरू ठडिएका छन्। तर कोठाको ठीक बीचमा राखिएको छ— बाख्राको छाला मोडेको र खिर्रोको काठबाट खोपिएको एउटा सानो, पुरानो सारङ्गी। जब धनुषले तारलाई छुन्छ, आधुनिक स्पिकरहरूबाट यस्तो विलासी र मर्मस्पर्शी गुञ्जन निस्कन्छ कि वरिपरि बसेका साउन्ड इन्जिनियरहरू निःशब्द बन्छन्।

नेपाली गाउँघरका गल्ली र मेलापातमा इतिहास सुनाउँदै हिँड्ने यो परम्परागत बाजा अहिले विश्वकै सबैभन्दा अत्याधुनिक साउन्डस्केपको केन्द्रबिन्दु बनिरहेको छ। वर्षौंसम्म केवल लोकगीतको विरही धुनमा सीमित पारिएको सारङ्गीलाई आजका प्रयोगधर्मी संगीतकारहरूले ज्याज, हिपहप, र सिनेमाका भव्य ब्याकग्राउन्ड स्कोरहरूमा मिसाइरहेका छन्। यो कुनै सामान्य फ्युजन मात्र होइन, यो नेपाली ध्वनिको पूर्ण पुनर्जन्म हो।

Read nextफ्यान्टासी म्यानेजरहरूको अनिंदो रात: पाल्मरको भर कि कालाफियोरीको जुवा?

तर यो यात्रा सोचेजस्तो सहज पक्कै थिएन। स्टुडियोको बन्द कोठाभित्र परम्परा र प्रविधिको भीषण टक्कर परेको छ। एक विश्लेषकले तर्क गरे कि आधुनिक ड्रम लुप र इलेक्ट्रोनिक बेससँग सारङ्गी मिसाउँदा यसको शताब्दियौं पुरानो दुखान्त मर्म बजारु वस्तुमा रूपान्तरण भइरहेको छ। अर्का संगीत अनुसन्धानकर्ताले भने यसको कडा प्रतिवाद गर्दै भनेका छन् कि बाजालाई मर्न नदिन र विश्वमञ्चमा पुर्‍याउन आधुनिक भाषा बोल्नै पर्छ, नत्र हाम्रो सम्पदा केवल पुराना अडियो क्यासेटहरूमा थन्किनेछ।

यो केवल वादविवादमा सीमित छैन; प्रविधिको पाटो झन् रोचक छ। सारङ्गीको तारबाट निस्कने सूक्ष्म फ्रिक्वेन्सीहरू डिजिटल कम्प्युटरमा रेकर्ड गर्दा उत्पन्न हुने प्राविधिक जटिलताले धेरै निर्माताहरूलाई चकित पारेको छ। तर जब त्यो जैविक काठको कम्पन र आधुनिक सिन्थको गहिराइ मिल्छ, त्यसले श्रोताको छातीभित्र सिधै प्रहार गर्छ।

के यो मौलिक कलाको अन्त्य हो वा नेपाली संगीतको नयाँ स्वर्ण युगको सुरुवात? सारङ्गीको यही नाटकीय द्वन्द्व, ध्वनि विज्ञान र भित्री रहस्यबारे हाम्रा कार्यक्रम प्रस्तोताहरूले पोडकास्टको यस अंकमा निकै रोचक चिरफार गरेका छन्।