Người Phụ Nữ IQ Cao Nhất Thế Giới Bị 10.000 Tiến Sĩ Sỉ Vả Vì Bài Toán 3 Cánh Cửa... Và Cái Kết Muối Mặt

Vào một ngày thu năm 1990, mục đố vui của Tạp chí Parade nhận được câu hỏi dường như vô cùng đơn giản. Bạn đứng trước ba cánh cửa kín. Sau một cánh cửa là chiếc ô tô sang trọng, hai cửa còn lại là những con dê. Bạn chọn Cánh cửa số 1. MC truyền hình—người biết rõ đằng sau mỗi cánh cửa có gì—mở Cánh cửa số 3, để lộ một con dê. MC hỏi: "Bạn có muốn đổi sang Cánh cửa số 2 không?"

Marilyn vos Savant, người phụ nữ nổi tiếng với chỉ số IQ cao nhất thế giới 228, đáp trả ngắn gọn: "Có. Hãy đổi ngay. Bạn sẽ tăng cơ hội thắng từ 1/3 lên 2/3."

Read nextTranh Cãi Bài Toán Bãi Đỗ Xe: Khi '87' Bị Tố Là Sự Cẩu Thả Về Mặt Toán Học!

Ngay lập tức, một cơn bão phẫn nộ bùng nổ trên khắp nước Mỹ. Tòa soạn nhận được hơn 10.000 lá thư chất vấn. Làn sóng giận dữ không chỉ đến từ độc giả thông thường mà đến từ hơn 1.000 nhà toán học, tiến sĩ và chuyên gia phân tích dữ liệu hàng đầu.

Một nhà nghiên cứu toán học từ Đại học George Mason bức xúc viết rằng cô đã sai nghiêm trọng, đồng thời mỉa mai rằng sự thiếu hiểu biết về toán học căn bản này đang làm xấu mặt giới trí thức. Một chuyên gia khác cay nghiệt nhận xét rằng có lẽ phụ nữ nhìn thế giới theo cách khác biệt nên mới không hiểu được quy luật xác suất 50/50 căn bản.

Lý do khiến giới học thuật nổi giận rất đơn giản. Phản xạ tư duy tự nhiên nói rằng khi chỉ còn hai cánh cửa chưa mở, khả năng ô tô nằm sau mỗi cửa là ngang nhau, chính xác là 50%. Do đó, việc chuyển đổi hay giữ nguyên hoàn toàn không mang lại lợi thế nào.

Thế nhưng, Marilyn không hề lùi bước. Cô tiếp tục xuất bản bài viết thứ hai, rồi thứ ba, kiên trì giải thích bằng bảng số liệu. Bản chất vấn đề nằm ở chỗ người dẫn chương trình không hề chọn cửa ngẫu nhiên. Ông ấy bị buộc phải mở cánh cửa có con dê. Khi bạn chọn sai ở lần đầu tiên (với tỷ lệ lên tới 66,7%), hành động loại trừ của người dẫn chương trình đã vô tình gom toàn bộ giá trị cơ hội thắng vào cánh cửa còn lại.

Tranh cãi gay gắt đến mức hàng loạt khoa toán tại các đại học lớn phải cho máy tính chạy mô phỏng hàng triệu lần thử nghiệm. Kết quả trả về khiến cả giới hàn lâm bàng hoàng: Tỷ lệ thắng của người quyết định đổi cửa chính xác là 66,7%.

Hàng loạt giáo sư tên tuổi sau đó đã phải âm thầm viết thư xin lỗi Marilyn. Sự kiện này đi vào lịch sử như một minh chứng kinh điển cho thấy trí tuệ và bằng cấp cao tới đâu cũng không thể bảo vệ con người khỏi những bẫy lô-gích và định kiến nhận thức ăn sâu trong bộ não.

Chuyện gì thực sự đã xảy ra đằng sau bẫy tư duy 50/50 này và làm sao để ứng dụng bài học này vào cuộc sống? Hai host của podcast Bẫy Lô Gích sẽ mổ xẻ chi tiết câu chuyện này trong tập phát sóng tuần này.