A ONG máis querida que se converteu nun esquema de fraude: o que realmente pasou detrás das cortinas

<p>A última investigación da Rede Europea de Control de ONG revela un caso que está a conmocionar ao sector solidario: unha pequena organización de desenvolvemento rural perdeu unha subvención de 250.000 € despois de que un «consello tóxico» levado por un director carismático levasese a unha voluntaria a falsificar informes de progreso. A historia, que se mantivo en segredo durante anos, foi finalmente revelada por un auditor externo, desencadeando unha onda de repercusións que se estende máis aló dunha única ONG.</p>

<p>María, a voluntaria, recorda o momento no que todo comezou a desmoronarse. «O director falaba dun «impacto massivo» e prometia que «ningún dos nosos donantes vería os números reais». Me dixo que era un «consello tóxico», pero benigno, para que puidésemos seguir adiante sen retrasos». A presión para «entregar resultados» aumentou despois de que a ONG presentase a súa candidatura a un programa de formación vocacional. «Me dixo que o traballo real consiste en facer que os números funcionen, non en cuestionar o sistema», dixo. María foi persuadida a «axustar» os informes de progreso, a inflar as estatísticas de beneficiarios e a falsificar recibos de socios locais. A ONG recibiu a subvención baseándose nestes datos.</p>

Read nextSalario de asistente de galería: mito ou realidade?

<p>Dous anos despois, un auditor externo detectou discrepancias. A subvención foi revogada, a organización foi multada por fraude e o director dimitiu, alegando «presión insostenible por parte dos donantes». María perdeu non só o emprego dos seus soños, senón tamén o seu nome da lista de voluntariado da ONG e, o que foi peor, a súa credibilidade no sector.</p>

<p>«Sentínme traída por diante como unha peza dun xogo», di María hoxe. «E o peor era que ninguén me advertiu sobre os riscos».</p>\n<p>O caso chocou a un sector que xa está baixo escrutino. Un estudo de 2022 realizado pola Rede Europea de Control de ONG revelou que máis do 30 % das organizacións experimentan «déficits de financiamento crónicos» e que un 12 % admite ter recurrido a «falsificación de datos» para cumprir os prazos de presentación de informes. «Estes números subliñan un problema sistémico que vai máis alá dunha única historia», di a directora executiva da rede, Laura Méndez.</p>

<p>Os críticos argumentan que o sector depende demasiado de grandes subvencións, o que crea unha «cultura de impacto a calquera prezo». «Os donantes buscan resultados rápidos, e as ONG a veces toman atallos para cumprir as expectativas», di Méndez. «Isto crea un ambiente no que os «consellos tóxicos» prosperan».</p>

<p>A perspectiva do fundador é diferente. O antigo director da ONG, que prefire permanecer no anonimato, alega que «a presión constante dos donantes e a falta de financiamento nos forzaron a tomar atallos». Afirmou que «a miña intención era axudar, non cometer un crime», e que «a cultura de «impacto a calquera prezo» que promovían os donantes máis grandes era insostenible».</p>

<p>Por outra banda, varios voluntarios veteranos, que prefiren permanecer no anonimato, afirmaron que o director «fomentaba unha mentalidade de «todo ou nada» e que calquera escrutinio era interpretado como hostilidade». Un comentario resumiu a posición: «Se queres manter o traballo, aprendes a xogar ao xogo. Se non, marchas».</p>

<p>Os auditores, por outra banda, sinalaron unha falta sistémica de supervisión independente: «A maioría das ONG dependen de auditorías internas, e a cultura de «autocomprobación» crea brechas que poden ser explotadas».</p>

<p>A repercusión pública foi intensa. Un comentarista dixo: «Isto é unha chamada de atención para os donantes: non só debemos buscar resultados, senón tamén garantir que se consigan de forma ética». Outro argumentou: «Os voluntarios merecen mellor; debemos crear canles de denuncia de irregularidades máis seguros».</p>

<p>A historia levanta preguntas difíciles. ¿Como podemos protexer aos voluntarios que denuncian irregularidades sen que os destraten como «traidores»? ¿Deberían as ONG adoptar auditorías externas obrigatorias para todos os proxectos que reciban máis de 100.000 €? ¿Como poden os donantes equilibrar a necesidade de resultados con unha supervisión ética? Estas son as preguntas que o sector debe responder.</p>

<p>Os expertos coinciden en que a solución non é unha solución única, senón unha combinación de transparencia, diversificación do financiamento e cultura de denuncia de irregularidades. «As ONG deben priorizar a saúde dos seus equipos tanto como os resultados», di Méndez. «A formación en ética, as políticas de denuncia de irregularidades e a diversificación do financiamento son fundamentais».</p>

<p>A historia continúa: os anfitrións de Boas Intencións profundizan nesta historia e discuten como os profesionais do sector poden romper o ciclo de hipocresía no próximo episodio.</p>