د انکا امپراتورۍ د غوټو محرم راز: ایا ټوکر او تارونه د کاغذي کتابونو ځای نیولای شي؟

د سلګونو کلونو لپاره ارکیالوژېستانو او تاریخ پوهانو باور درلود چې د انکا د امپراتورۍ عظیم تمدن د لیکنې له سیستم پرته فعالیت کاوه. هغوئ فکر کاوه چې د انکا پړې او رنګینې غوټې یا کپو یوازې د خسی او مالیاتي حسابونو ساتلو لپاره کارول کېدې. مګر د تېرو سلو کلونو ژورو تحقیقي موندنو دا مفکوره په مکمل ډول رد کړې ده. شواهد ښيي چې کپو د داسې معلوماتو یو متحرک، درې اړخیز او ژور سیستم و چې له لرغوني مصر او میسوپوټامیا څخه یې هم ډېر کوډونه درلودل.

د دې بې ساري سیستم لوژستیکي ځواک حیرانوونکی و. د امپراتورۍ منډه ترړې کوونکو به د زرو کیلومترو په واټن لیکونه او پيغامونه د همدې غوټو په واسطه استول. که کپو غوټو شفاهي وضاحت ته اړتیا درلودای، د زرو قاصدانو په دست په دست کېدو کې به پيغام له منځه تللی و. مګر د غوټو هره برخه خپل خپل معني درلوده. د تار څرخول، رنګ، موقعیت او د غوټې ماډل ټول د ځانګړو تورو ا واستازیتوب کاوه. پوهان اټکل کوي چې له دې لارې تر ۱۵۳۶ زیات بېلابېل لغوي نمادونه رامنځته کېدای شول.

Read nextد روم د امپراتورۍ تر ټولو اغیزمنې میرمنې: په پټه توګه د واک چلول

څېړنو ښودلې ده چې دا درې اړخیز بې ساري قلم یوازې د پاچاهانو لپاره نه و. په لرغونو کلېوالو سیمو کې د مسکينانو د وېښتانو جوړې شوې کپوګانې موندل شوې دي، چې دا ښيي د کليو خلکو او کروندګرو هم خپلو رواجونو، شعرونو او کورنیو تاریخونو لپاره له دې غوټو کار اخیست. حتی د هسپانوي پوځیانو او پاپانو پر وړاندې د سيمه يیزو پاڅونونو محرم پیغامونه هم په همدې بڼه کلي په کلي لېږدول کېدل.

په بحثونو کې یو نظر دا دی چې یو څېړونکي وویل کپو د انسان د فکر لوړه نقطه ده چې له دوه اړخیز کاغذ څخه وتلې او پر درې اړخیز مادي بڼې بدله شوې ده. بل څېړونکي بیا ادعا کوله چې که کپو ریښتینی خط وای، نو د استعمارګرو په راتګ سره به دومره ژر له مېنځه نه تللی او شفاهي بڼې ته به نه اوښتلی. خو منطقي ځواب دا دی چې اروپايي کاغذ او قلم له بې شکله غوټو او رنګونو سره تمیز نه شو کولای او د هغوی د کنټرول وړ نه و.

Your brand, right here.Reach story-obsessed listeners in 45+ languages → advertise on Avonetics

کپو اوس مهال د تاریخ د یوه ستر راز په توګه پیژندل کېږي، چې له بده مرغه اډانه یې د اروپایانو تر یرغل وروسته ټوټې ټوټې شوه. مګر موندنې ثابته وي چې په غوټو کې د بشر تر ټولو بډای علم پروت و.

زموږ د پډکاسټ په لړۍ کې، وړاندې کوونکي د کپو پر دې عجیبو اسرارو او علمی لانجو پخوانی بحث کوي.