ምትሃት ወይስ ሳይንስ? ከኤሌክትሮኒክስ ክሪስታል ንዝረት እስከ ባህላዊው የቡዳ ማስወገጃ እንጨት ምስጢር!

በዘመናዊው ዓለም ውስጥ የምንኖር ብንሆንም፣ በዙሪያችን ያሉ ብዙ ነገሮች እንዴት እንደሚሰሩ ስንጠየቅ መልሳችን ከጥንቆላ ወይም ከምትሃት ብዙም የራቀ አይደለም። በቅርቡ አንድ የኤሌክትሮኒክስ ተማሪ ያነሳው ጥያቄ ብዙዎችን አነጋግሯል። ይህ ግለሰብ በሁሉም ስልኮቻችን እና ኮምፒውተሮቻችን ውስጥ የሚገኘው «ክሪስታል ኦሲሌተር» (Crystal Oscillator) እንዴት እንደሚሰራ ለመረዳት ከፍተኛ ጥረት ቢያደርግም አልተሳካለትም።

ግለሰቡ በምሬት ሲናገር፣ «ክሪስታሉን ከአንድ ባትሪ፣ ከአምፑል እና ከማብሪያና ማጥፊያ ቁልፍ ጋር በቀጥታ ብናገናኘው እና ቁልፉን በፍጥነት ብንጫነው ምን ይፈጠራል? ለምንድነው ይህን ነገር በቀላሉ ማስረዳት የማይቻለው?» በማለት ይጠይቃል። ይህ ጥያቄ በብዙዎች ዘንድ የተደበቀውን አንድ እውነታ አጋልጧል፤ ብዙዎቻችን የምንጠቀምባቸውን መሳሪያዎች ውስጣዊ አሰራር በትክክል አናውቅም።

Read nextየጉግል ትርጉም እንቆቅልሽ፡ በጀርመንኛ ምስጋናዎች መካከል ያለው ስውር ሚስጥር ተገለጠ

ለዚህ ጥያቄ ምላሽ የሰጡ ባለሙያዎች እና ታዛቢዎች በሁለት ጎራ ተከፍለዋል። አንድ አስተያየት ሰጪ ነገሩን ለማቅለል ሲሞክር፣ «የኳርትዝ ክሪስታል ልክ እንደ ጊታር ክር ወይም በጠረጴዛ ጠርዝ ላይ ተደግፎ እንደተመታ ማስመሪያ ነው» ብሏል። ማስመሪያውን ስንመታው እንደ ርዝመቱ መጠን በተወሰነ ፍጥነት እንደሚርገበገበው ሁሉ፣ ኳርትዝም የኤሌክትሪክ ኃይል ሲሰጠው በተወሰነ ፍጥነት ይርገበገባል።

ሌላ ተሳታፊ ደግሞ በጎማ ኳስ እና በዥዋዥዌ መስሎታል። ዥዋዥዌውን በትክክለኛው ሰዓት ትንሽ ግፊት ስንሰጠው ሳይቆም እንደሚቀጥለው ሁሉ፣ ክሪስታሉም በኤሌክትሪክ ዑደት ውስጥ ሲገባ ያለማቋረጥ የሰዓት ምት ይሰጣል።

ይሁን እንጂ ሌላኛው ወገን ይህን ቀላል ማብራሪያ አይቀበለውም። አንድ ሌላ ተከራካሪ እንዳለው፣ «እውነቱን እንነጋገር ከተባለ ክሪስታል ኦሲሌተር እንዴት እንደሚሰራ ማንም አያውቅም፤ ሁሉም ሰው እንደ ጥንት ምትሃት (deep rune magics) ነው የሚያየው» በማለት ይሞግታል። እንደ እርሱ አገላለጽ፣ ክሪስታሉ ብቻውን ምንም አይሰራም፤ «ፓይዞኤሌክትሪክ» የተባለውን ውስብስብ ባህሪውን ለመጠቀም ልዩ የሆነ የኢንቨርቲንግ አምፕሊፋየር ዑደት ያስፈልጋል።

ይህ የሳይንስ እና የምትሃት ውዝግብ በቴክኖሎጂ ላይ ብቻ የሚቆም አይደለም። በማህበረሰባችን ውስጥ የሚዘወተር አንድ ሌላ ባህላዊ ልማድ ተመሳሳይ ጥያቄን አስነስቷል። አንድ ወጣት እናቱ የዓይነ ጥላ ወይም የቡዳ (ናዛር) መድኃኒት በማለት የምታደርገውን ስርዓት ያስታውሳል። እናትየው ጨርቅ ለሁለት አጥፋ፣ በመሃሉ ቀጭን እንጨት አስገብታ ሰባት ጊዜ ከጠቀለለችው በኋላ፣ በጭንቅላት ዙሪያ አዙራ ትፈታዋለች።

አስገራሚው ነገር፣ ጨርቁ ሲፈታ አንዳንድ ጊዜ እንጨቱ መጀመሪያ ከገባበት እጥፋት ወጥቶ በጨርቁ ውጪኛ ክፍል ላይ ይገኛል! ወጣቱ «በእንደዚህ አይነት ነገር አላምንም፣ ግን እንጨቱ እንዴት ወጣ?» ሲል ይጠይቃል። ልክ እንደ ኳርትዝ ክሪስታሉ ሁሉ፣ እዚህም ላይ ምስጢሩ ያለው በምትሃት ሳይሆን በፊዚክስ እና በጂኦሜትሪ (የአጠቃለል አቅጣጫ) ላይ ነው። ጨርቁ ሰባት ጊዜ ሲጠቀለል የሚፈጠረው የእጥፋት ቅርጽ፣ ሲፈታ እንጨቱን ወደ ውጪ እንዲገለበጥ ያደርገዋል።

የ«የሰውነት ሙቀት» ፖድካስት አዘጋጆች በዛሬው ዝግጅታቸው እነዚህን ሁለት አስገራሚ ታሪኮች በማንሳት፣ የሰው ልጅ የማይረዳውን ነገር እንዴት ወደ ምትሃት እንደሚቀይር ሰፊ ክርክር ያደርጋሉ።