Khi Thuật Toán Nắm Quyền Sinh Sát: Án Phạt Kỷ Lục 1 Tỷ USD Của Uber Và Hồi Chuông Cảnh Báo Từ Chiến Trường

Một cơn địa chấn vừa sạt lở qua đại bản doanh của các tập đoàn công nghệ toàn cầu khi Liên minh Châu Âu quyết định giáng án phạt kinh hoàng trị giá 824,99 triệu Euro (tương đương gần 1 tỷ USD) vào Uber. Lý do đằng sau con số khổng lồ này nằm ở các hệ thống trí tuệ nhân tạo: Uber đã để thuật toán tự động đình chỉ và khóa tài khoản của hàng loạt tài xế mà không hề có sự kiểm duyệt thực chất từ con người.

Theo các nhà quản lý, hành động này vi phạm nghiêm trọng Điều 22 của Đạo luật Bảo vệ Dữ liệu Chung (GDPR). Đạo luật này quy định rõ ràng rằng công dân có quyền không phải chịu sự quản lý của các quyết định hoàn toàn tự động nếu quyết định đó gây ra hậu quả pháp lý hoặc ảnh hưởng nặng nề tới đời sống. Với một tài xế công nghệ, việc bị máy tính 'khóa sóng' đồng nghĩa với việc mất trắng nguồn thu nhập duy nhất chỉ trong một nốt nhạc.

Read nextChưa tới 30 chữ trong một email khiến cả nước Anh nổi giận — và chiêu trò đó vẫn sống khoẻ

Cuộc tranh luận bùng nổ dữ dội xung quanh tính thực chất của việc kiểm duyệt. Một số người quan sát cho rằng việc Uber bố trí nhân viên ngồi bấm nút phê duyệt các đề xuất khóa tài khoản của AI chỉ là hành vi đối phó bù nhìn. Một khi thuật toán đã gắn cờ gian lận, con người chỉ đơn thuần đóng dấu cao su mà không thực sự xem xét lại hồ sơ. Đó chính là kẽ hở nguy hiểm mà GDPR muốn băm vằn.

Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng tình với bản án của chính quyền Châu Âu. Nhiều ý kiến phản bác cho rằng EU dường như đang nuôi bộ máy ngân sách bằng cách đi săm soi phạt tiền các tập đoàn công nghệ Mỹ. Điều đáng nói là toàn bộ số tiền phạt gần 1 tỷ USD này sẽ chảy thẳng vào kho bạc chính phủ, trong khi những tài xế bị thuật toán Oan sai lại không nhận được dù chỉ một đồng bồi thường. Một số chuyên gia còn khẳng định Uber hoàn toàn có lý khi kháng án, bởi việc loại bỏ những tài xế gian lận hay có điểm đánh giá quá thấp là hành động bắt buộc để bảo vệ uy tín dịch vụ.

Sự việc Uber bị đưa ra ánh sáng chỉ là bề nổi của một tảng băng trôi đáng sợ hơn nhiều về sự độc tài của thuật toán. Cùng thời điểm này, giới công nghệ bàng hoàng trước thông tin một chiếc drone được điều khiển hoàn toàn bằng AI vừa ra tay đoạt mạng ba người tại Ukraine. Sự kết hợp giữa hai sự kiện tạo nên một bức tranh viễn tưởng đen tối: thuật toán giờ đây không chỉ nắm quyền tước đoạt cần câu cơm của người lao động mà còn tự chủ nắm quyền sinh sát trên chiến trường.

Liệu các tập đoàn có thể tiếp tục đổ lỗi cho 'lỗi thuật toán' mỗi khi tai họa xảy ra, hay đã đến lúc pháp luật phải siết chặt dây nịt đối với trí tuệ nhân tạo? Những góc khuất cay đắng và cuộc tranh luận mỉa mai này sẽ được hai host phân tích chi tiết trong tập phát sóng mới nhất của podcast Cháy Mạch.