Khi Các Vị Thần Cổ Đại Biến Thành Tâm Lý Học Nội Tâm: Sự Tiến Hóa Hay Bóp Méo Tín Ngưỡng?

Trong nhiều thập kỷ qua, các nhà làm phim và nhà nghiên cứu văn hóa đã liên tục tìm cách đưa những thiên sử thi cổ đại như Odyssey trở lại màn ảnh rộng. Tuy nhiên, một làn sóng tranh luận gay gắt đang diễn ra xung quanh cách các bản chuyển thể hiện đại xử lý quyền năng của các vị thần. Thay vì khắc họa thần linh như những thực thể siêu nhiên can thiệp trực tiếp vào số phận con người, điện ảnh ngày nay có xu hướng 'nội tâm hóa' họ thành những xung lực tâm lý, những dằn xé nội tâm hay căn bệnh thần kinh.

Nhiều chuyên gia phân tích cho rằng xu hướng này chịu ảnh hưởng lớn từ tâm lý học sâu của Carl Jung. Theo góc nhìn này, các vị thần cổ đại không biến mất mà đã trở thành các 'mẫu hình nguyên thủy' sống bên trong tâm thức con người. Khi con người hiện đại chối bỏ tính thiêng, các lực lượng này biến chuyển thành phobia, ám ảnh và sự hoảng loạn nội tâm. Việc biến cuộc phiêu lưu của Odysseus thành hành trình chữa lành tổn thương tâm lý sau chiến tranh giúp khán giả ngày nay dễ dàng đồng cảm hơn.

Read nextChưa tới 30 chữ trong một email khiến cả nước Anh nổi giận — và chiêu trò đó vẫn sống khoẻ

Tuy nhiên, không ít nhà nghiên cứu văn hóa lại tỏ ra bất bình trước xu hướng này. Một người bình luận chỉ ra rằng việc lồng ghép cảm giác tội lỗi về chiến tranh hay biến đổi luật giao hảo Xenia của Thần Zeus thành 'Luật Vàng' mang đậm màu sắc Kitô giáo là một sự bóp méo thô bạo. Người xưa không nhìn nhận sự mưu trí hay chiến tranh theo cách đạo đức hóa của người hiện đại. Việc 'Kitô giáo hóa' thần thoại vô tình làm mất đi sự đa dạng và dữ dội trong thế giới quan cổ đại.

Sự dịch chuyển từ lý thuyết thần thoại sang thực hành đời sống cũng đang diễn ra mạnh mẽ trong cộng đồng những người tìm kiếm sự chữa lành. Đối với nhiều người, triết lý Vệ Đà và thần thoại không chỉ nằm trên trang sách mà phải được trải nghiệm qua thân tâm. Điều này lý giải cho sự gia tăng nhu cầu tìm kiếm các khóa đào tạo Yoga Trị liệu (Yoga Therapy) đạt chuẩn quốc tế.

Hiện nay tại Châu Âu, số lượng các chương trình đào tạo Yoga Trị liệu đạt chứng nhận của Hiệp hội Trị liệu Yoga Quốc tế (IAYT) chỉ đếm trên đầu ngón tay. Các cơ sở uy tín như Minded Institute tại Anh, The Yoga Therapy Institute tại Hà Lan hay Yoga Therapy Greece tại Hy Lạp đều yêu cầu chương trình học kéo dài tối thiểu 2 năm với hơn 800 giờ huấn luyện khắt khe về cả y khoa hiện đại lẫn triết học Vệ Đà.

Cuộc tranh luận giữa việc giữ nguyên bản tính thiêng cổ đại hay hiện đại hóa thành công cụ tâm lý vẫn chưa có hồi kết. Cả hai xu hướng đều phản ánh khao khát cháy bổng của con người: tìm kiếm ý nghĩa sinh tồn giữa một thế giới đầy biến động.

Những khía cạnh tranh luận sắc sảo nhất về thần thoại và con đường trị liệu thân tâm sẽ được các host phân tích sâu hơn trong tập podcast tuần này.