68 độ hay 80 độ? Người đàn ông mở năm ứng dụng thời tiết và phát hiện điều khiến anh xóa app

Sáu giờ sáng. Một chiếc điện thoại được mở khóa, một ngón tay chạm vào biểu tượng thời tiết. Đây là nghi thức quen thuộc của hàng tỉ người mỗi ngày.

Ứng dụng mặc định trả lời: thứ Hai tuần sau, nhiệt độ cao nhất 68 độ F — khoảng 20 độ C. Một ngày se lạnh. Mang áo khoác nhẹ.

Read nextBí Ẩn Tầng Áo Trái Đất Sắp Được Hé Lộ? Kế Hoạch Táo Bạo Dò Neutrino Dưới Đại Dương!

Rồi vì tò mò, anh mở dịch vụ thứ hai. 80 độ F. Gần 27 độ C.

Thứ ba, thứ tư, thứ năm — tất cả đều nói 80, có nơi còn cao hơn.

Mười hai độ F chênh lệch. Đó không phải sai số làm tròn. Đó là khoảng cách giữa một buổi chiều mát mẻ và một buổi chiều phải trốn nắng.

"Ai đang nói dối tôi ở đây?" — câu hỏi đó là khởi đầu của một cuộc tranh cãi đang lan khắp cộng đồng những người theo dõi thời tiết.

Nhưng chênh lệch giữa các dịch vụ mới chỉ là phần đầu. Điều khiến anh thật sự mất kiên nhẫn là sự bất ổn nội tại. Chỉ vài tiếng sau, cùng một ứng dụng, cùng một ngày thứ Hai, con số đã nhảy mười độ — khi ấm hơn, khi lạnh hơn, như thể tương lai được viết lại ba lần trước bữa trưa.

Câu hỏi của anh rất cụ thể: ứng dụng đó lấy dữ liệu từ đâu? Nó tự chạy mô hình hay trộn lại nhiều nguồn? Và quan trọng nhất — nó có kéo dự báo về sát mức trung bình lịch sử của đúng ngày đó trong quá khứ hay không? Vì nếu có, điều đó lý giải vì sao nó luôn cho ra con số dè dặt, nhạt nhòa, ít cực đoan hơn tất cả những dịch vụ còn lại.

Rồi tới phần khó chối cãi nhất.

Không phải dự báo tương lai, mà là nhiệt độ đang diễn ra. Có những buổi trưa anh đứng ngoài hiên, mồ hôi chảy dọc sống lưng, nắng dội xuống mặt đường tới mức không khí gợn sóng — và màn hình vẫn báo một con số dễ chịu, thấp hơn dịch vụ đối thủ tới mười độ hoặc hơn.

Cơ thể nói một đằng, phần mềm nói một nẻo.

Kết quả: anh tránh hai ứng dụng phổ biến nhất trên điện thoại bằng mọi giá, ít nhất là ở nơi anh sống. Chúng bị đẩy khỏi màn hình chính. Chúng không còn quyền quyết định anh có mang áo mưa hay không.

Cộng đồng lập tức chia đôi.

Phe đông đảo hơn đứng hẳn về phía anh, và họ không nói giảm nói tránh. Một người bình luận rằng họ đã hoàn toàn đầu hàng ứng dụng thời tiết mặc định — nó lệch quá xa, và lệch mọi lúc — nên giờ họ chỉ vào thẳng trang web của cơ quan khí tượng quốc gia, nơi không có hoạt hình mưa rơi, chỉ có dữ liệu thô.

Một người khác đi xa hơn: họ dùng duy nhất dữ liệu của cơ quan khí tượng quốc gia, truy cập qua một ứng dụng chuyên biệt mà theo mô tả của họ, chính là thứ mà cơ quan khí tượng sẽ tự xây nếu họ có điều kiện làm.

Lập luận của phe này rất rõ ràng: dự báo chính thức có con người thật ngồi hiệu chỉnh. Những người đó biết thung lũng nào hay đọng sương, sườn núi nào hứng gió khô, khu phố nào nóng hơn sân bay ba độ. Các sản phẩm thương mại thì trộn mô hình rồi tự động hóa hoàn toàn — không ai kiểm tra, không ai chịu trách nhiệm. Mỗi lớp trung gian là một lớp sai số.

Nhưng phe phản biện có một luận điểm sắc bén không kém: khác nhau không có nghĩa là sai.

Theo cách nhìn này, người dùng không hề bắt quả tang ai gian dối — họ chỉ đang lần đầu nhìn thấy sự bất định của khí quyển bị phơi bày trần trụi. Bảy ngày là khoảng thời gian mà một nhiễu động nhỏ trên tầng cao đủ sức xoay chuyển toàn bộ kịch bản. Mỗi dịch vụ chạy một tổ hợp mô hình khác nhau, mỗi lần mô hình chạy lại là một lần dữ liệu mới được nạp vào. Con số nhảy mười độ sau vài giờ không phải dấu hiệu hệ thống hỏng — đó là dấu hiệu hệ thống đang tự sửa mình theo thời gian thực.

Còn nhiệt độ hiện tại? Các ứng dụng gắn vị trí người dùng vào một điểm lưới hoặc một trạm quan trắc có thể nằm cách đó nhiều cây số — thường là sân bay lộng gió, trong khi người dùng đang đứng giữa khối bê tông hấp nhiệt. Chênh mười độ giữa hai điểm đó là hiện tượng vi khí hậu quen thuộc với bất kỳ ai học khí tượng.

Và đòn kết của phe phản biện khá hiểm: chính những người khuyên bỏ ứng dụng cũng đang dùng một ứng dụng. Họ chỉ đổi sang ứng dụng khác. Vậy tranh cãi này thực chất là về nguồn dữ liệu và sự minh bạch, chứ không phải về việc app có đáng tin hay không.

Điểm mà cả hai phe khó phủ nhận nằm ở giữa: dự báo bảy ngày lệch nhau là chuyện của vật lý, nhưng một sản phẩm báo sai nhiệt độ đang xảy ra ngay lúc này thì không thể đổ lỗi cho hỗn loạn khí quyển. Đó là lỗi thiết kế — và là lỗi giấu đi mức độ bất định thay vì hiển thị nó.

Câu chuyện tưởng nhỏ này thật ra chạm vào một vết nứt lớn. Trong một thập kỷ mà mùa hè liên tục phá kỷ lục, bão mạnh lên hai cấp chỉ sau một đêm và lũ quét ập tới trong bốn mươi phút, niềm tin vào dự báo là hạ tầng sinh tồn. Mỗi lần một con số lệch mười độ, lớp niềm tin đó mỏng đi một chút.

Hai người dẫn chương trình sẽ ngồi vào hai phía chiến tuyến này và không ai được phép né tránh phán quyết.