საიდუმლო ბაზის უდიდესი სირცხვილი: როგორ იცავდა ჯარი 15 წელი ცარიელ ანგარს და სად წავიდა 700 000 ლარი?

წარმოიდგინეთ სცენა: მკაცრად დაცული სამხედრო ბაზა, მავთულხლართები, შეიარაღებული გუშაგები და გრიფით საიდუმლო „ობიექტი #4“, რომელსაც ოფიცრები განსაკუთრებული მოწიწებით უვლიან გვერდს. წლების განმავლობაში აქ ყოველდღიურად ინაცვლებენ ცვლები, იწერება ასობით ლიტრი საწვავი და იხარჯება სახელმწიფო ბიუჯეტის სოლიდური თანხები. ლოგიკურია ვიფიქროთ, რომ ამ კედლებში უახლესი შეიარაღება ან სტრატეგიული მარაგები ინახება. თუმცა, რეალობა ბევრად უფრო ტრაგიკომიკურია — შიგნით სრული სიცარიელე, მტვერი და საბჭოთა დროინდელი დამპალი ხის ყუთებია.

ეს არ არის ნაწყვეტი სატირული რომანიდან, ეს არის რეალური სახელმწიფო უწყების კულუარული ეპოპეა, რომელიც თხუთმეტ წელზე მეტხანს გრძელდებოდა. ყველაფერი დაიწყო იმით, რომ ობიექტს ინერციით მიენიჭა „სტრატეგიული რეზერვის“ სტატუსი. დრო გადიოდა, ინფრასტრუქტურა დაიცალა, მაგრამ სტატუსი ქაღალდზე უცვლელი დარჩა. სამხედრო რეგლამენტი კი დაუნდობელია: თუ ობიექტი სტრატეგიულია, მას სჭირდება გუშაგი, გათბობა და პერიმეტრის კონტროლი, მიუხედავად იმისა, დევს იქ რაიმე თუ არა.

Read nextკაბინეტი №404: როგორ იღებდა სახელმწიფო სამსახურის განყოფილება მილიონებს არაფრის კეთებაში 12 წლის განმავლობაში!

როდესაც ერთ-ერთმა ახალბედა აუდიტორმა გაბედა და იკითხა, თუ რატომ იცავდნენ ცარიელ სივრცეს, მან პასუხად მხოლოდ მხრების აჩეჩვა მიიღო. აღმოჩნდა, რომ ანგარის ბალანსიდან ჩამოსაწერად საჭირო იყო სპეციალური სამთავრობო კომისიის დასკვნა, რომელიც ჯერ კიდევ 1998 წელს შექმნეს და შემდგომი რეფორმების დროს უბრალოდ გააუქმეს. კომისია გაქრა, მაგრამ მოთხოვნა მის ხელმოწერაზე დარჩა. არცერთ მოხელეს არ სურდა საკუთარ თავზე აეღო პასუხისმგებლობა და ხელი მოეწერა დოკუმენტზე, რომელსაც ფორმალურად აკლდა არარსებული ორგანოს ბეჭედი.

ფინანსური შედეგები შოკისმომგვრელია. შიდა მოკვლევით დგინდება, რომ ამ წლების განმავლობაში ცარიელი შენობის „სიცოცხლისუნარიანობის“ შესანარჩუნებლად 700 000 ლარზე მეტი დაიხარჯა. ეს თანხა მოიცავდა გუშაგების ხელფასებს, გათბობასა და სახურავის კოსმეტიკურ შეკეთებასაც კი, რათა ზემდგომ ინსპექციას არ შეემჩნია შენობის რეალური მდგომარეობა.

როგორც ერთმა ყოფილმა თანამშრომელმა პირად საუბარში აღნიშნა, სისტემაში მთავარი წესი ყოველთვის იყო „არ შეეხო იმას, რაც ჯერ კიდევ მუშაობს, თუნდაც ის სრულ აბსურდს ემსახურებოდეს“. მისი თქმით, ნებისმიერი მცდელობა, გამოესწორებინათ სიტუაცია, ინიციატორის წინააღმდეგ სამსახურებრივი მოკვლევითა და საყვედურებით სრულდებოდა.

მეორე მხრივ, სისტემის დამცველები ამტკიცებენ, რომ მკაცრი წესების გარეშე სამხედრო დისციპლინა ჩამოიშლებოდა და თვითნებური ქმედებები ბევრად დიდ ზიანს მოიტანდა. მათი პოზიციით, უკეთესია დაიცვა ცარიელი ფარდული, ვიდრე დაარღვიო უსაფრთხოების რეგლამენტი და დაუშვა პრეცედენტი, სადაც რიგითი მოხელე წყვეტს, რა არის სტრატეგიული და რა — არა.

ეს საქმე ნათლად აჩვენებს, თუ როგორ შეუძლია ბიუროკრატიულ შიშსა და მოძველებულ ბლანკებს მილიონობით ლარის გაფლანგვა ისე, რომ ფორმალურად კანონი არავის დაურღვევია. პასუხისმგებელი პირი არ არსებობს, ფული დახარჯულია, ანგარი კი კვლავ დგას.

პოდკასტის „წითელი ლენტი“ წამყვანები ამ დაუჯერებელ ისტორიას დეტალურად განიხილავენ და გაარკვევენ, თუ კიდევ რამდენ ასეთ საიდუმლოს მალავს ჩვენი სახელმწიფო აპარატი.